ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ · Απόσταση από Ρέθυμνο: 56 χλμ. (Διαδρομή :Αποστόλοι - Μέρωνας - Γερακάρης - Βρύσες - Άνω Μέρος - Χωρδάκι --Αγ. 1ωάννης ή Απόστολοι - Σχολή Ασωμάτων - Βυζάρι - Φουρφουράς - Κουρούτες - Νίθαυρη - Άγιος Ιωάννης). · Υψόμετρο: 370 μ. · Πληθυσμός: 110 κάτοικοι (Απογραφή 2001) (1940: 216 κάτοικοι) Άγιος Ιωάννης Του Γιάννη Καλογεράκη* Χωριό της Επαρχίας Αμαρίου του Νομού Ρεθύμνης, από το οποίο απέχει 56 χλμ. Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 370 μ. δυτικά του ποταμού Πλατύ (Ηλέκτρα των αρχαίων). Σήμερα έχει 110 κατοίκους (Απογραφή 2001). Το χωριό σε φωτογραφία του 1960 Το χωριό πήρε το όνομά του από το εξωκλήσι του Αγ. Ιωάννη που βρίσκεται κοντά στο χωριό, είναι αρχαιότερο του χωριού και είναι ο ναός του κοιμητηρίου. Το εκκλησάκι είναι Βυζαντινής εποχής με τοιχογραφίες οι οποίες δε διατηρούνται καλά. Σε ανασκαφές που έχουν γίνει γύρω από την εκκλησία έχουν βρεθεί τρεις αλλεπάλληλες σειρές τάφων. Γύρω από την εκκλησία υπάρχουν ερείπια κελιών, δείγμα ότι ήταν μοναστήρι. Το καμπαναριό του Ι.Ν. Τεσσάρων Μαρτύρων. Ο ναός, που θεμελιώθηκε το 1893 είναι ο πρώτος που αφιερώθηκε στη μνήμη των τεσσάρων μαρτύρων Η επιγραφή στην πρόσοψη του Ι.Ν. Τεσσάρων Μαρτύρων: "Ο ΝΑΟΣ ΟΥΤΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΘΗ ΑΠΡΙΛΙΟΥ 12 ΕΤΟΣ 1893" Απο μαρτυρίες, είναι γνωστό ότι ο ναός κτίστηκε το 1893. Η λέξη "ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΘΗ" στην επιγραφή χρησιμοποιήθηκε λανθασμένα. Η παράδοση αναφέρει ένα περιστατικό για το ξαναχτίσιμο του παλιού και ερειπωμένου τότε ξωκλησιού: επί Τουρκοκρατίας νοίκιαζε ο Τούρκος ιδιοκτήτης τα γύρω χωράφια σε ένα Χριστιανό που του έδινε τη μισή σοδειά (συμμισακό). Επειδή ο Τούρκος αγάς δεν έμεινε ευχαριστημένος μια χρονιά, υποψιάστηκε πως ο Χριστιανός τον έκλεβε, πήγε μέσα να επιθεωρήσει την αποθήκη του και έπεσε να κοιμηθεί. Το πρωί τον βρήκε γυμνό και ξυπόλητο στην 'ακρη του κτήματος και είπε στον ενοικιαστή Χριστιανό: -Άντε μωρέ τζάνουμ, να μου φέρεις τα ρούχα μου και τα παπούτσια μου και να δώσεις το μερίδιό μου από τη φετινή σοδειά στον Άγιο για να διορθωθεί το σπίτι του. Είναι κρίμα και ντροπή να μένει έτσι χαλασμένο και ξέσκεπο. (Αλεξ. Χατζηγάκη, Εκκλησίες της Κρήτης-Παραδόσεις, Ρέθυμνο 1954, σελ/ 24-27). Η θέα του Ψηλορείτη προσδίδει μία ξεχωριστή ομορφιά στα σοκάκια του χωριού   Εκτός από την εκκλησία του Αγ. Ιωάννη υπάρχει ακόμα ένα εξωκλήσι, η Αγία Σοφία (17 Σεπτεμβρίου) και ο ενοριακός ναός των 4 Μαρτύρων (28 Οκτωβρίου) που χτίστηκε το 1893. Στο ναό την Αγ. Σοφίας βρέθηκαν παλαιοί τοίχοι και φαίνεται ότι και αυτή ήταν μοναστήρι. Αγία Σοφία, ένας ναός με ενδιαφέρον παρελθόν Το χωριό Αγ. Ιωάννης είναι ιδιαίτερη πατρίδα του λησμονημένου ηρωικού χαΐνη (αρματολού) Μητροφάνη, ο οποίος για να σωθεί από τους γενίτσαρους έγινε καλόγερος στη Μονή Ασωμάτων, χωρίς όμως ποτέ να εγκαταλείψει τα ό1πλα του. Το χωριό πρέπει να κατοικήθηκε από πολύ παλιά. Πάντως υπάρχει από τους Βυζαντινούς χρόνους. Παλιότερες οικογένειες είναι οι Μπριλλάκηδες, Κορωνάκηδες, Καλογεράκηδες, Παραδεισανήδες, Ζωιδάκηδες, Μαριδάκηδες, Παπαδογιάννηδες (Μέλαμπες), Καπαροί (Άνω Μέρος). Το εκκλησάκι του Άϊ Γιάννη Η βρύση στην πλατεία του χωριού Έρειπωμένο πια, το καφενείο του Θεοχάρη. Όμως η καρέκλα στη μικρή αυλή μοιάζει να περιμένει τον επόμενο θαμώνα Ένας θρύλος λέει ότι τον καιρό και πάλι της Τουρκοκρατίας ζούσε κάποιον μοναχός με τον υπηρέτη του μοναστηριού και είχαν ένα σκυλί, τη Βλαχούσα. Τούρκοι θέλησαν να σκοτώσουν το μοναχό. Πήγαν στο μοναστήρι, σκότωσαν το σκυλί για να μην τους φέρει εμπόδιο στην εκτέλεση ανόσιας πράξης τους και μπήκαν στο μοναστήρι και βρήκαν το μοναχό την ώρα που έφτιαχνε τυρί. Σκέφτηκαν λοιπόν να μην τον πειράξουν μέχρι να πήξει το τυρί για να φάνε γιατί πεινούσαν. Ο μοναχός όμως κατάλαβε τι ήθελαν οι Τούρκοι και είπε στον ψυχογιό του συνθηματικά να φέρει βοήθεια από το γειτονικό χωριό: "Τη Βλαχούσα(ν) εσκοτώσαν το μιτάτο επλακώσαν έβγα πάνω μοναχός και κατέβα με πολλούς". Ο καλά καλυκωμένος παρά λίγο καβαλάρης το Γενάρη τα φεγγάρι παρά λίγο μέρα κάνει". Οι Τούρκοι, νομίζοντας ότι τα λόγια ήταν γητειά για να πήξει το τυρί, δεν έδωσαν σημασία αλλά περίμεναν. Ο ψυχογιός έφυγε αμέσως και σε λίγο κατέφθασε βοήθεια που έσωσε το μοναχό. Στη θέση Καρτσάλη, σ' ένα ύψωμα κοντά στην Αγ. Σοφία, άρχισαν ανασκαφές όπου βρέθηκαν ορισμένα αγγεία καθώς και ένα μικρό αγαλματάκι, τα οποία βρίσκονται στο Μουσείο του Ηρακλείου. Ορισμένοι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι ήταν Ιερό κορυφής. Ίσως όταν συνεχιστούν οι ανασκαφές χρονολογηθεί και εξακριβωθεί η χρονολόγηση του οικισμού κατά τα προϊστορικά χρόνια. * Ο Γιάννης Καλογεράκης είναι Πρόεδρος του Συλλόγου Αμαριωτών Ρεθύμνου. Το Δημοτικό Σχολείο του χωριού, αφημένο στην εγκατάλειψή του... ... Όμως η πλατείατου χωριού πάλλεται πάντα από παιδικές φωνές Το ιατρείο του χωριού Απόσπασμα από το λήμμα "Αγιος Ιωάννης" από το βιβλίο "Πόλεις και Χωριά της Κρήτης" του Στέργιου Σπανάκη: Χωριό και Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Κουρητών. Αναφέρεται από το Fr. Βarozzi, (Fo 27v) S. Ζ(uann)e Chiliaru, στην επαρχία Αμαρίου το 1577, από τoν Καστροφύλακα (Κ175) S. Giovanni Ghliafu με 47 κάτ. το Ι583. Στην αιγυπτιακή απoγραφή τού 1834 αναφέρεται στην επαρχία Αμαρίoυ ο Ηάghiο Iάnni (Ρash1ey, Τravels in Crete, 11, 314) με 15 χριστιαν. οικογένειες. Στην απoγραφή τoy 1881 αναφέρεται Άγιος Ιωάννης Χλιαρός στo δήμo Αποδoύλου με 123 Χριστιαν. κάτ. Το 1900 αναφέρεται στον ίδιο δήμο με 127 κάτ. Τo 1928 είναι έδρα ομώνυμης κοινότητας και έχευ 220κάτ., τo 1940 έχει 216,το 1951 έχει 214,το 1961 έχει 223 και τo 1971 έμειναν 146 κάτ. Η προτομή του Εμμανουήλ Παπαδογιάννη που υπήρξε ενεργό μέλος της Αντίστασης, βουλευτής Ρεθύμνης και υφυπουργός Ανοικοδομήσεως. Ο Αϊγιαννιώτης Αντιστράτηγος Στυλιανός Μπριλλάκης, Αρχηγός της χωροφυλακής το 1946 Η φωτογράφιση έγινε από τη φωτογραφική ομόδα του amariotes.com το καλοκαίρι του 2003 Η επεξεργασία των φωτογραφιών και των κειμένων έγινε τον Αύγουστο του 2004