ΕΠΑΡΧΙΑ ΑΜΑΡΙΟΥ Επιμέλεια: Εμμανουέλα Μπαγουράκη   Η επαρχία Αμαρίου ξανοίγεται μετά τις Πρασιές νοτιοανατολικά με τη μικρή γραφική κοιλάδα των Ποταμών. Στη συνέχεια ξαπλώνεται σε μια μεγαλύτερη ορεινή κοιλάδα μήκους 25 χλμ και υψόμετρο 400-500 μέτρων, ανάμεσα στα βουνά Ψηλορείτη (2456μ.) και Κέδρος (1777μ). Στη μέση της επαρχίας υψώνεται η Σάμιτος ή Σάμιθος (1014μ) που τη χωρίζει σε δυο κοιλάδες. Η ανατολική λέγεται Ασωμαθιανός Κάμπος , από τη μονή Ασωμάτων και η δυτική,η μικρότερη, Σμιλιανός Κάμπος. Τα νερά της επαρχίας χωρίζονται στην Αγία Φωτεινή και σχηματίζουν βόρεια τον ποταμό Σταυρομάνα που στη συνέχεια ονομάζεται Πλατανές και χύνεται στο Κρητικό Πέλαγος, κοντά στο Ρέθυμνο και νότια στον ποταμό Πλατύ τον αρχαίο Ηλέκτρα που χύνεται στο Λυβικό Πέλαγος κοντά στην Αγία Γαλήνη Η επαρχία Αμαρίου βρίσκεται ανάμεσα στις επαρχίες Μυλοποτάμου, Ρεθύμνης και Αγίου Βασιλείου του Νομού Ρεθύμνης και την επαρχία Πυργιώτισσας του Νομού Ηρακλείου. Είναι η μικρότερη επαρχία του Νομού Ρεθύμνης με έκταση 272τ.χλμ. Από αυτά καλλιεργήσιμες εκτάσεις είναι 82 περίπου τ.χλμ και τα υπόλοιπα βοσκοτόπια και δασικές εκτάσεις. Το Αμάρι χάρη στις άφθονες πηγές του ιδιαίτερα στις πλαγιές του Κέδρους, είναι κατάφυτο από οπωροφόρα δέντρα, που παράγουν άφθονα φημισμένα φρούτα, όπως τα περίφημα γερακαριανά κεράσια, μήλα κ.τ.λ «Το Κέδρος που’ χει εκατό βρύσες στα τρίγυρά του παράδεισο ετύχαινε να λέσι τόνομά του » Η επαρχία Αμαρίου είναι πιο δροσερή και από τις πιο όμορφες επαρχίες της Κρήτης. Πολύ γνωστές είναι οι επιτραπέζιες χονδρές ελιές της Αμπαδιάς. Η ελαιοκαλλιέργεια δεσπόζει σ’όλη την επαρχία και καλύπτει το 32% της καλλιεργήσιμης γης. Μεγάλη ανάπτυξη, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια , έχει η κτηνοτροφία. Φημισμένη είναι η γραβιέρα του Κέδρους. Σημαντική επίσης είναι η αμπελοκαλλιέργεια και ξακουστά τα αμαριώτικα μαύρα κρασιά.   _________________________________ Ιστορία Για την ονομασία της επαρχίας υπάρχουν διάφορες απόψεις. 'Αλλοι θεωρούν ότι η λέξη Αμάρι είναι πανάρχαια κληρονομιά από την εποχή του Αχαϊκού εποικισμού της Κρήτης (Κρητικά χρονικά ΙΣΤ΄ΙΙΙ 192), και τη σχετίζουν με το αμάρα=ημέρα και με τον Αμάριον Δία που λάτρευαν στις αρχαϊκές συνελεύσεις. 'Αλλοι την ετυμολογούν με την ομηρική λέξη αμάρι= αυλάκι, υδραγωγός, υποθέτοντας ότι υπήρχε στην αρχαιότητα υδραγωγός για την άδρευση των κοιλάδων (Ηώς, Κρήτη 1964. σελ.29) Αλλά η ονομασία Αμάρι αναφέρεται από τις αρχές της Βενετοκρατίας. Προηγουμένως η περιοχή λεγόταν Σύβριτος. Το πιθανότερο λοιπόν είναι ότι κάποιος Βενετός φεουδάρχης της περιοχής, κατοικούσε στο χωριό Αμάρι, που λεγόταν Amari έδωσε το ονομά του στην επαρχία. Το Αμάρι αναφέρεται και Πάνακρον ή Πανάκρα από αρχαία ονομασία της περιοχής (βλ. Κριτοβουλίδη, σελ 564 και Ψιλάκη, σελ 740) Σπουδαία πόλη της επαρχίας στην αρχαιότητα-μια από τις 100 πόλεις της Μινωικής Κρήτης- που έδωσε την αρχαία ονομασία της επαρχίας, ήταν η Σύβριτος. Ερείπιά της σώζονται κοντά στο χωριό Θρόνος. Η πόλη ήταν οχυρωμένη πάνω σε λόφο και είχε κτήσεις στις σημερινές επαρχίες Αμαρίου και Αγίου Βασιλείου. Λιμάνι της ήταν η Σουλία (Αγία Γαλήνη). Είχε δικά της νομίσματα (αργυρά), από τη μια όψη τον Ερμή και τη λέξη ΣΥΒΡΙΤΩΝ Η πόλη αυτή υπήρχε στην Α΄ Βυζαντινή περίοδο. Ήταν σημαντική και είχε Επισκοπή που αναφέρεται στην Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο το 451 μ.Χ μέχρι τις αρχές του 9ου αιώνα. Η Σύβριτος καταστράφηκε από τους Σαρακηνούς. Αξιόλογα επίσης αρχαία κτίσματα της μέσης Μινωικής περιόδου εντοπίστηκαν κοντά στα χωριά Αποδούλου, Μοναστηράκι και Πατσό. Οι συνεχιζόμενες κατά διαστήματα ανασκαφές σ’αυτά, πιθανόν να φέρουν στην επιφάνεια πολύτιμες ιστορικές πληροφορίες. Τη Βυζαντινή περίοδο Τιμαριούχοι του Αμαρίου ήταν οι Βαρούχες και τα φέουδα τους ήταν τα χωριά Μοναστηράκι και Σμιλές. Η επαρχία δεν αποτελούσε καστελανία και δεν είχε καστελάνο. Σαν κέντρο όμως της επαρχίας ήταν το χωριό Αμάρι, όπου συγκεντρώνονταν οι φεουδάρχες της περιοχής. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας η επαρχία Αμαρίου και ιδιαίτερα η Αμπαδιά κατοικήθηκε από πολύ σκληρούς και αιμοβόρους Τούρκους τους «Αμπαδιώτες». Οι κάτοικοι της επαρχίας υπέφεραν αφάνταστα δεινά από τους Τούρκους αυτούς και συχνά έκαναν επαναστάσεις για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού. Ονομαστός οπλαρχηγός κατά την επανάσταση του 1866 αναδείχτηκε ο Αναγνώστης Κατσαντώνης. Στη Γερμανική κατοχή η επαρχία Αμαρίου ήταν κέντρο αντιστασιακών οργανώσεων και η πατριωτική δράση των κατοίκων έγινε αφορμή να ολοκαυτωθούν από τους Γερμανούς έξι χωριά της επαρχίας ('Ανω Μέρος, Βρύσες, Σμιλές, Καρδάκι, Γουργούθοι, Γερακάρι) και η Κρύα Βρύση Αγία Βασιλείου και να εκτελεστούν 165 κάτοικοι. Η επαρχία Αμαρίου το 1920 είχε 8.243 κατοίκους , στην απογραφή του 1981 είχε 6.048 κατοίκους, στην απογραφή του 1991 είχε 5826 κατοίκους , ενώ στην τελευταία απογραφή του 2001 είχε 6185, που κατοικούν σε 40 οικισμούς και αποτελούσαν 26 κοινότητες. Σήμερα μετά τους Καποδιστριακούς Δήμους η επαρχία Αμαρίου χωρίζεται σε δυο Δήμους: Α) Το Δήμο Κουρήτων με έδρα το Φουρφουρά και 12 Δημοτικά Διαμερίσματα και Β) Το Δήμο Συβρίτου με έδρα την Αγία Φωτεινή και 14 Δημοτικά Διαμερίσματα.